Afmli bkar

Brandó

Vihorf,Morgunblai, 24. oktber, 2006.

Eitt af umruefnum slenskra "intellektala" sastlii sumar var heimskn breska fringsins Richards Dawkins sem hinga kom og boai trleysi. Ea llu heldur rddi um kenningu sna a trarbrg hefu gegnum tina veri undirrtin a flestum eim voaverkum sem mennirnir hefu unni og a a vri best a vi myndum losa okkur vi au.

En Dawkins var ekki aeins svisljsinu hrna slandi sumar, vegna ess a r eru rjtu r liin san bkin sem geri hann heimsfrgan kom fyrst t. Af v tilefni kom bkin, sem ber ann afskaplega grpandi titil Sjlfselska geni (The Selfish Gene), t afmlistgfu. Einnig hefur allmiki veri um hana fjalla erlendum fjlmilum.

v miur var Dawkins lti spurur t essa bk vitlum sem tekin voru vi hann slandsheimskninni. Hin umdeilda kenning hans um illsku trarinnar tti hug og hjrtu allra sem vi hann rddu. En hefi ekki veri hgt a tvinna etta saman - a er a segja blanda kenningu hans um sjlfselska geni inn umruna um meinta illsku trarinnar?

Kenningin sem Dawkins setti fram bkinni frgu er sem stystu mli lei a vi mennirnir, "og ll nnur dr sum vlar bnar til r genunum okkur", og a essi gen sem vi erum r hafi lifa af miskunnarlausa samkeppni vi nnur gen gegnum runarsguna. Af essu segir Dawkins a draga megi lyktun a mikilvgasti og sterkasti eiginleiki essara gena sem vi erum ger r og hafi bori sigur r btum samkeppninni hljti a vera "miskunnarlaus sjlfselska", eins og hann segir upphafi bkarinnar.

Rtt er a taka fram, eins og Dawkins gerir sjlfur, a etta er ekki sifririt. a vri a misskilja bkina algjrlega a halda a hann vri a mla fyrir einhverskonar flagslegum darwinisma. Hann er llu heldur a velta v fyrir sr hvaa eiginleikar tryggi drum afkomu eirri samkeppni - sem fer a llu leyti fram utan og handan vi siferisleg lgml - sem run drategunda er.

Og niurstaan, ea meginlyktunin hj Dawkins, er eitthva lei a a hljti a vera eiginleikar sem lsa megi me orum eins og sjlfselska, ea llu heldur a sem kalla mtti "lffrileg sjlfselska", sem er ekki a sama og siferisleg sjlfselska. Og a er einmitt etta sem hefi veri gaman a spyrja hann t sambandi vi trml.

a er a segja getur ekki veri a trarrfin bi genum mannsins og hafi annig gengi erfir og a eir einstaklingar sem hafa fengi essari rf svala hafi stai betur a vgi miskunnarlausri runarsamkeppninni en eir sem ekki hafi annahvort haft essa rf ea hafi haft hana en ekki fengi henni svala?

a hefi veri gaman a spyrja Dawkins um etta, tt ekki vri nema vegna ess a annig hefi veri hgt a velta svolti vngum yfir v hvort mtsgn vri a finna milli hans eigin kenninga, annarsvegar um trml og hinsvegar um lffri.

g held a etta su ekki aeins hrtoganir rasgjrnum blaamanni. msir frimenn hafa velt v fyrir sr hvort trarrf mannsins s beinlnis lkamleg, a er a segja hvort "gu bi heilanum". Sast sumar rakst g frtt vef BBC ar sem einhverjir vsindamenn sgust hafa hraki kenningu. a vri engin "gus-st" heilanum.

En trarrfin arf ekki nausynlega a vera lkamleg til a geta haft hrif afkomumguleikana runarsamkeppninni. Ef til vill er ng a essi rf s slrn. a er auvelt a gera sr hugarlund hvernig tr ri mttarvld getur ltt manni lfi. Burts fr v hvort gu getur me reifanlegum htti rtt manni hjlparhnd strsjum lfsins getur tr hann haft einskonar "lyfleysuhrif", a er a segja, upplifun manns hjlpri gus verur raunveruleg, og getur annig haft hrif mann - jafnvel lkamleg.

Me essum htti m gera sr hugarlund a tr geti komi sr vel fyrir sjlfselska geni og a a s beinlnis hluti af sjlfselsku gensins a tra gu. Og a sem bendir til a tr hafi raun og veru hlutverki a gegna vi a tryggja afkomu genanna okkur er s stareynd a svo virist sem flestar manneskjur sem komist hafa fram runarsamkeppninni - a er a segja a flk sem n er til jrinni - tri gu.

Ef tr gu er jafn slm fyrir okkur og Dawkins fullyrti slandsheimskn sinni, vri ekki lklegt a eir sem slegnir hafa veri essari "ran" hefu di t en hinir komist af sem vru lausir vi ennan galla? Allur meginhluti mannkyns trir n, me einum ea rum htti, ri mtt. etta eru smu einstaklingarnir og ori hafa ofan miskunnarlausri runarsamkeppni.

essi samkeppni hefur stai lengi. Hvenr fru sumir tttakendanna henni a tra ri mttarvld? Gti veri a a hefi veri um svipa leyti og essir smu einstaklingar fru a vera ofan samkeppninni?

a veit enginn. En hitt er ljst a essar vangaveltur hr vera ekki til neinna einfaldra lykta leiddar. a hefi veri gaman a geta bori eitthva af essu undir Dawkins sjlfan, fremur en gleypa bara trleysisboskapinn hans eins og ntt guspjall.

Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: G. Tmas Gunnarsson

etta eru g skrif. En vissulega er flki a velta fyrir sr trmlum. En g er eirrar skounar a eirra merkasta framlag, s sameiningin. eim tekst oft a sameina jflg og sameinu jflg, jflokkar, ea "kln" virka alla jafna betur en sundru. En auvita ngir trin ein ekki til a hpar manna veri "sigurvegarar" barttunni um afkomu, enda hafa margir "trarhpar" tapa fyrir rum "trarhpum" og a a "gu" hafi veri me bum/llum "lium".

En trarbrg hafa gjarna haft a a markmi a tskra umheiminn og umhverfi, hvers vegna eitthva gerist, hvers vegna eitthva eftir a gerast og hvers vegna a gerist ekki. A mrgu leyti ekki svipa og stjrnml.

Trarbrg f menn lka til a stta sig vi hlutskipti sitt von um laun eftir dauann. annig var auvita auveldara a stta sig vi a rjka fram orustu, ef eilf vist Valhll var boi, ngt l, svnakjt og skemmilegir bardagar ar sem allir risu upp srir. etta hljmar ekki svipa og mrgum mslimum er boi upp dag, nema a eir virast heldur meira upp kvenhndina og ekki gefnir fyrir fleski og li.

Kristnum mnnum er svo boi upp hrpuleik og va velli.

a sem ef til vill helst skir a trarbrgum er a vsindin hafa teki vi a mestu leyti a skra t fyrir okkur umhverfi okkar og gang lfsins. Trarbrgin hafa ekki, a minnsta svo g hafi heyrt, n a alaga boskap sinn og vsindanna svo a vel fari. v er runarkenningin og Skpunarkenningin bi til umru slensku sklakerfi (ea var a egar g gekk ar um sali) en styja ekki beint hvort anna.

En etta er bartta sem byggilega eftir a vera gangi um nokkurn tma.

G. Tmas Gunnarsson, 25.10.2006 kl. 17:12

2 identicon

,,Richard Dawkins, runarfringur og trleysingi teflir fram eirri runarfrilegri skringu a a s trgirni sem s stan fyrir tr. v gegnum tina hafi trgjrn brn frekar komist af en nnur brn. Tri au v sem fullornir segja eim vera au sur fyrir voa. annig essi trgirni er orinn innbygg manninum.

Tilvitnun sem g hef eftir Birgi Baldurssyni vantrarmanni r gmlu vitali vi hann. Hn tti kannski a einhverju leyti a svara spurningu inni.

kiddi (IP-tala skr) 25.10.2006 kl. 19:09

3 identicon

n ess a g ykist vita miki um essi ml duttu mr eftirfarandi punktar hug vi lestur greinarinnar:
1. S a rtt a hinir truu hafi ori ofan miskunnarlausri runarsamkeppni virist mr a renna stoum undir skoun a tr, fremur en vantr, s undirrt grimmmdarverka.
2. g efast um a Dawkins leggi miki upp r v a gera greinarmun lkamlegum og slrnum stum trararfar enda hneigist hann ekki til tvhyggju svo g viti til. Og eins og kom fram fyrri athugasemd arf a ekki a vera mtsgn vi skoanir Dawkins tt ljs komi "trarstin" heilanum.
3. Miskunnarlaus samkeppni milli gena arf ekki a vera mtsgn vi a a eiginleikar eins og manngska veri ofan runinni. Ef til vill er frekar tt vi a hugtak eins og miskunn ekki vi egar tala er um samkeppni milli gena.
4. g hugsa a spurningin um hvenr sumir tttakenda runarsamkeppninni hafi fari a tra ri mttarvld, s villandi. a er hpi a upphafi hafi trlausir og trair veri lka margir, en svo hafi kostir ess a tra ri mttarvld ori til ess a hinum trlausu hafi fkka. Lklegra er a trlausir hafi aldrei veri fleiri en n. Gti veri a lrislegu upplsingarsamflagi ar sem offrambo fu er strra vandaml en fuskortur, su arir eiginleikar nytsamlegir en ur? Gti veri a slku umhverfi veiti a forskot a hugsa sjlfsttt og gagnrni, og a ar su engar skoanir undanskildar?
Spyr s sem ekki veit.

Gunnar (IP-tala skr) 25.10.2006 kl. 21:58

4 Smmynd: Kristjn G. Arngrmsson

g ver a viurkenna a g skil ekki hvers vegna a tir undir grimmdarverk a hinir truu hafi "ori ofan " - essi lyktun virist gera r fyrir a tr fylgi grimmd. Auk ess hefur runarsamkeppni ekkert me grimmd a gera. a er ekki sjlfgefi a hinir grimmu veljist r runarsamkeppni.

Og trgirni og trarrf er held g varla a sama. Trgirni virist stafa af gagnrni, en trarrf mjg lklega rtur yfirvegun og skynsemi, a er a segja, maur finnur fyrir trarrfinni egar maur finnur til eigin smar, skorts eigin svrum og gerir sr grein fyrir v a maur veit ekki allt best sjlfur. A taka ekkingu annarra fram yfir sna eigin getur veri hsta mta skynsamleg og yfirvegu kvrun, eins og til dmis egar maur leitar ra hj lkni ea rum srfringi.

Og lkamlegar og slrnar stur fyrir trarrf urfa ekki a a tvhyggju; me "lkamlegu" er tt vi a trarrfin bi einhverri heilast og s ar me beinlnis reifanlegur hlutur, en "slrnt" vsar fremur a trarrfin s reifanleg - huglg - afleiing upplifana einsog til dmis kva, hrslu, fegurar og svo framvegis.

Kristjn G. Arngrmsson, 26.10.2006 kl. 20:00

5 identicon

Ef til vill misskildi g ig egar sagir a hinir truu hefu ori ofan miskunnarlausri runarsamkeppni. Ea ef til vill gerir verulegan greinarmun grimmd og miskunnarleysi. g get alveg fallist a tala um miskunnarleysi frekar en grimmd ef svo er. En ef vi erum a tala um miskunnarleysi samkeppni milli gena fremur en einstaklinga get g alveg fallist a a s rangt a gera einstaklingunum upp ann eiginleika, komi ekkert fleira til.
g get fallist a trgirni s ekki sami hlutur og trarrf. Samt eru etta varla alveg skyldir hlutir. Mr virist heldur langt seilst a trarrf felist yfirvegun og skynsemi, v a finna til eigin smar, skorts eigin svrum og v a gera sr grein fyrir a maur viti ekki allt best sjlfur. Allt etta myndi g frekar kalla gagnrna hugsun sem Dawkins er afskaplega hlynntur eins og arir gir vsindamenn. Hann er r rugglega lka hjartanlega sammla a a s skynsamleg og yfirvegu kvrun a taka ekkingu lknis sns fram yfir eigi lit egar kemur a heilsunni. En hann er r rugglega sammla a etta feli sr trarrf.
g er hrddur um a g skilji ekki fyllilega hverju munurinn "lkamlegu" og "slrnu" er flginn. Ef till vill er a mismunandi nlgun sama hlutinn sem sr efnislega rt. Ef tt ekki vi a g bgt me a skilja hvers vegna ekki m kalla a tvhyggju. En g hef bara skp almenna ekkingu essu og vel m vera a vsindin geri einhvern skran greinarmun "lkamlegu" og "slrnu" sem g hef ekki hundsvit .

Gunnar (IP-tala skr) 27.10.2006 kl. 22:22

6 Smmynd: Kristjn G. Arngrmsson

Nei, greinarmunurinn sem mr finnst vera lkamlegu og slrnu er ekki skr og skilmerkilegur skal g viurkenna. Fremur loinn. Kannski er a bara einhver latent tvhyggja mr sem gerir a verkum a mr finnst arna vera munur . En g myndi vilja taka undir a hvort tveggja eigi sr efnislega rt, eins og orar a. g held samt a a s gagnlegt a halda a a arna s munur .

Greinarmunurinn trgirni og trarrf held g a s tvmlalaust efni plingar, og vonandi hgt a draga hann skarpari lnum en lkamlegt/slrnt. (tt vsast s til fn skilgreining ar sem maur bara veit ekki af - og skortir ekkingu til a fatta).

Kristjn G. Arngrmsson, 28.10.2006 kl. 06:42

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband